Магілёўскі Архікатэдральны Касьцёл

Гісторыя Магілёўскага архікатэдральнага касьцёла Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (сьв. Станіслава)

Афіцыйнай датай узьвядзеньня сьвятыні лічацца 1738-1752 гг. Касьцёл быў пабудаваны з цэглы на месцы драўлянага касьцёла кармэлітаў (1636 г.), што зкорэў у 1708 г. Існуе паданьне, паводле якога касьцёл быў пабудаваны з разабраных гарадзкіх камяніц.
Першапачаткова касьцёл быў узьведзены ў стылі барока. Сьвятыня асьвечана ў 1765 г. віленскім біскупам Ф.Зянковічам. Да 1783 г. Касьцёл насіў назву Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі. У галоўнай частцы алтара быў зьмешчаны абраз Маці Божай. Магчыма, гэта быў цудадзейны абраз Багародзіцы, пра які сьведчыць інвентар 1692 г.

У 1783 г. касьцёл стаў катэдрай Магілёўскай архідыяцэзіі. Першы біскуп Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч перабудаваў галоўны фасад касьцёла і асьвяціў другі алтар у імя сьв. Станіслава. Катэдра атрымала тытул сьвятога Станіслава.

Пасьля пажару 1810 г. касьцёл быў перабудаваны ў стылі клясыцызму: трохнэфавая дзьвюхвежавая шасьцікалённая базыліка з трансэптам і паўцыркульнай апсідай з бакавымі закрыстыямі. Да апсіды былі далучаны будынкі сэмінарыі і друкарні.
У сьвятыні захаваўся выдатны помнік манументальнага мастацтва - фрэскавыя біблейскія цыклі. Фрэскавая размалёўка выканана ў 1765-1767 гг. Мастакамі А. Главацкім, П. Пятроўскім, а таксама вучнямі-манахамі Пятром, Лук'янам, Рыгорам. У 1860-я гады фрэскі (4 кампазыцыі каля алтара) абнаўляў і дапоўніў мастак Фёрст. На скляпеньні цэнтральнага нэфу ад канхі апсіды да хораў разьмешчаны тры вялікія фрэскавыя кампазыцыі: "Перамяненьне", "Уручэньне ключоў апосталу Пятру" і "Унебаўзяцьце Марыі". Выявы эвангелістаў з адпаведнымі ім сымбалямі і выявы айцоў Касьцёла - Гэраніма, Аўгусьціна, Клімэнта - знаходзяцца ў архітэктурных кулісах. У прастакутных нішах ніжэй вокнаў па перыметры сьцен галоўнага нэфу цешаць вока сюжэты "Уваскрашэньне Лазара", "Цуд сьв.Тэрэзы", "Хрост" і іншыя.

Авальную апсіду дапаўняе галоўны алтар з дзьвумя паўкалёнамі і слаістымі пілястрамі карынцкага ордэра з пазалочанымі капітэлямі, на якія абапіраецца тонкапрафіляваны антамблемэнт. Над ім - фігурны шчыт з ракайльнай рамай і бакавымі валютамі. У галоўным алтары зьмешчаны абраз "Укрыжаваньне".

Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі вылучаўся асаблівай прыгажосьцю і ўбранствам. Апроч багатага фрэскавага росьпісу тут знаходзіліся вытанчаныя скульптуры сьвятых, цудоўныя абразы, каштоўныя літургічныя шаты, пашытыя на ўзор слуцкіх паясоў, арган XIX стагодзьдзя.
Пасьля таго, як у Магілёве быў зачынены касьцёл сьв. Антонія, у сьвятыню быў перанесены цудадзейны абраз сьвятога. Культ сьв. Антонія быў настолькі моцны ў гэтым горадзе, што царскім уладам давялося афіцыйна зацьвердзіць штогадовую працэсію ў гонар сьвятога, якая адбываецца 13 чэрвеня аж да гэтага часу.
У 1935 г. касьцёл быў зачынены, там разьмясьцілі гістарычны архіў, а маёмасьць разрабавалі. У 1946 г. касьцёл ператварылі ў склад, з 1964 па 1986 г. тут разьмашчаўся архіў, і інтэр'ер касьцёла быў зьнішчаны.
Рыма-каталіцкая парафія зарэгістравана ў 1990 г., ёй быў перададзены былы архікатэдральны касьцёл. Тады ж намаганьнямі вернікаў і асабліва тагачаснага пробашча, а цяперашняга біскупа віцебскай дыяцэзіі Уладзіслава Бліна, распачалася рэстаўрацыя зьнішчанай сьвятыні. Інтэр'ер катэдры аднаўляўся спачатку дзяржаўнымі рэстаўрацыйнымі майстэрнямі, потым - рэстаўрацыйнай філіяй Беларускай Каталіцкай Грамады.

13 ліпеня 1996 г. кардыналам Казімірам Сьвёнткам катэдральны касьцёл быў урачыста рэкансэкраваны (асьвечаны нанова).
Адрадзілася ня толькі сьвятыня, але і рэлігійнае і духоўнае жыцьцё парафіі. Ужо стала добрай традыцыяй правядзеньне з 1992 г. Міжнароднага фэстывалю хрысьціянскай музыкі "Магутны Божа", які вядомы далёка за межамі Беларусі, пры касьцёле актыўна дзейнічаюць рухі сьвецкіх асобаў, асабліва "Хатні касьцёл" і "Легіён Марыі".